B12 VİTAMİNİ (siyanokobalamin)

           B12 vitamini hayvanlarda ve bitkilerde sentezlenmeyen tek vitamindir. Yapısında kobalt bulunur. B12 vitamini hayvanların bakteri florasında sentezlenir. Et, balık, yumurta, peynir süt, gibi hayvani gıdalarda bulunur, bitkilerde bulunmaz (vejetaryenlerde eksiklik oluşur).        

B12 vitamini mide fundusunda sentezlenen intrinsik faktör  ile birleşir.

intrinsik faktör eksikliği ve mide rezeksi-yonlarında bu birleşme gerçekleşemez ve B12 vitamini eksikliği gelişir.            

             Kör lup sendromu (divertikül, düplikasyon) gibi anatomik bozukluklarda ve Diphyllobotrium latum enfestasyonla-rında intestinal bakterilerin aşırı kolonizasyo-nu B12 vitamini tüketimini arttırır ya da B12 vitamini-intrinsik faktör kompeksini birbirinden ayırır. Sonuçta B12 vitamini eksikliği gelişir.

           İntrinsik faktör ile birleşen B12 vitamini distal ileumdaki özel reseptörlere bağlanarak enterosit içine girer. Terminal ileumu etkileyen hastalıklar (rezeksiyon, Crohn hastalığı, bağırsak tüberkülozu, neonatal nekrotizan enterokolit) B12 vitamini eksikliğine neden olur.

           İleal enterositlerde reseptörün konjenital yokluğuna Immerslund-Grasbeck sendromu denir. B12 vitamini eksikliğine ek olarak proteinüri de olur.

           B12 vitamini ileumdan emildikten sonra serumda transkobalamin II'ye bağlanır ve bu şekilde diğer dokulara taşınır. Konjenital transkobalamin II eksikliği oldukça nadirdir.

           Kobalamin kanda transkobalaminden ayrılarak serbest hale dönüşür. Buna hid-roksikobalamin denir. Hidroksikobalamin iki koenzimin (metill kobalamin ve 5' adenozilko-balamin) yapısına girer.  

           B12 vitamini karaciğerde depolanır. Depolanmış B12 vitamini transkobalamin I'e bağlıdır.

           Karaciğerdeki B12 vitamini deposu 4 miligramdır. Atılım son derece az olduğu için eğer depo yeterli ise uzun bir süre yetersizlik bulguları ortaya çıkmaz.

           B12 vitamini yetersizliği, intirinsik faktör eksikliği ve mide rezeksiyonlarında 1-4 sonra, vejetaryenlerde 10-12 yıl sonra ortaya çıkar. Emilim bozukluğu varsa klinik bulgular daha çabuk (6ay-1yıl) ortaya çıkar.

* Schilling testi normaldir.       

           Hızlı büyüdükleri için çocuklarda ek-siklik belirtileri daha önce ortaya çıkar.

           B12 vitamini iki önemli biyokimyasal reaksiyonun kofaktörüdür.

            Homosisteinden metionine dönüşüm (remetilizasyon). B12 vitamini metilentetrahidrofolattan aldığı metil grubunu homosistein ile birleştirerek metionin oluşumunu sağlar.

           Eğer B12 vitamini  yetersizse remetilesyon gerçekleşemez ve metilentetrahidrofolat, folik asidin aktif şekli olan tetrahidrofolata dönüşemez ve birikir (Folat tuzağı).

           Tetrahidrofolat eksikliğinde,  timin sentezi azaldığından DNA replikasyonu azalır (RNA'da timidin yerine urasil olduğu için RNA sentezi azalmaz). 

           Tetrahidrofolat yetersizliğinde başta barsak epiteli, kemik iliği, saç gibi hızlı büyüyen dokular olmak üzere bütün dokularda DNA sentezi yavaşlar.

           Hücre bölünme hızı azalır ve megaloblastik (makrositer) anemi oluşur, nötrofillerde hipersegmentasyon gözlenir. Ayrıca lökopeni, trombositopeni, retikülositopeni mevcuttur.

           Hücre bölünme hızı azalmasındaki diğer patolojiler atrofik glossit, atrofik gastrit ve intestinal atrofidir. Ayrıca saç uzaması da yavaşlar. Çocuklarda büyüme geriliği olur.

           B12 vitamini eksikliğinde tedavide sadece folik asit kullanılırsa, anemi gibi DNA replikasyon yavaşlamasına bağlı bulgular düzelir. Fakat vitamin eksikliğinin oldukça ağır olan nörolojik bozuklukları B12 vitamini verilmeden düzelmez.

            Nörolojik sistemle ilgili olarak his ve kuvvet kaybı, konvulsiyon, istem dışı hareketler, demans, koma ve ölüm görülebilir. Nörolojik bulguların tamamı tedaviye tam olarak cevap vermiyebilir.

            B12 vitamininin kofaktör olarak kulanıldığı ikinci biyokimyasal reaksiyon metilmalonil CoA'nin süksinil CoA'ya dönüşmesidir.

             Metilmalonil CoA mütaz enziminin gen defekti (metilmolonik asidüri) çoğu kez yüksek dozda B12 vitamini ile tedavi edilebilir.

            Metilmalonik asidüri B12 vitaminini eksiliğinin en iyi göstergesidir.  Spot idrarda yapılan basit bir tarama testi ile B12 vitaminini eksiliği belirlenebilir.

            B12 vitamininin yeteri kadar emilip emilmediği Schilling testi ile gösterilebilir.

            Bu testte oral yoldan radyoaktif B12 vitami verilir. Bir saat sonra  IV B12 ve-rilerek karaciğer deposu doldurulur. 24 saat sonra idrarda radyoaktif B12 vitamini yüksek bulunuyorsa, vitamin iyi emilmiş demektir (Schilling I).

            Intrinsik faktör eksikliğinde ve emilim bozukluklarında idrardaki miktar düşüktür. Vejeteryan ve aşırı kolonizasyona bağlı eksikliklerde ise test normaldir. Schilling II testinde ek olarak instrinsik faktör de verilir.

            Tedavide megaloblastik anemi varsa 10 µg /gün im olarak 3 gün, nörolojik bulgular varsa 1 mg/gün im 2 hafta süreyle B12 vitamini (siyanokobalamin) verilmelidir. Diğer B12 türevleri  çok etkili değildir.

            Tek başına folik asit verilmesi anemiyi düzeltir ve hastalığı maskeler. Bu nedenle megalobllastik anemilerde vit B12 ve folik asit birlikte kullanılmalıdır.