VİTAMİNLER VE VİTAMİNLER İLE İLGİLİ HASTALIKLAR

Vitaminler  vücutta meydana gelen  metabolik reaksiyonların gerçekleşmesinde  rol alan organik bileşiklerdir. İnsan için başlıca gerekli olanlar A, B  kompleks (B1, B2, B6, B12, niasin, folik asit, pantotenik asit, biyotin), C, D, E ve K vitaminleridir.

D vitamini güneş ışınlarının etkisi ile deride, K vitamini ve biyotin ise bağırsak florasındaki bakteriler tarafından üretilir. Bu nedenle bunların dışındaki vitaminler dışarıdan besinler ile  alınmak zorundadırlar.

Vitaminler eriyebilirliklerine göre iki büyük gruba ayrılırlar.

1. Suda eriyen vitaminler: B kompleksi ve C vitamini bu grup içindedir ve büyük moleküllüdür­ler. Koenzim olarak görev yaparlar.  Suda eriyen vitaminler, organizma-da depolanmadıkları için bunlara karşı olan gereksinim daha fazladır. Tek istisna karaciğerde depolanan B12 vitaminidir.

Fazla alındıklarında idrar ile atılırlar ve bu nedenle genellikle toksik değillerdir. Isıya karşı dayanıklı değildirler ve güneşe maruz kalırsa bozunurlar. Malab-sorpsiyon sendromlarında suda eriyen vitaminlerin (B12 haricinde) emilimleri bozulmaz.

2. Yağda eriyen vitaminler: A, D, E ve K vitaminleri bu grup içindedirler; küçük moleküllüdür­ler, vücutta depolanırlar ve idrarla atılmazlar. Bu nedenle fazla miktar-da alındıklarında toksik belirtiler ortaya çıkar.

Bu vitaminler yağda eridiklerinden malab­sorsiyon sendromlarında emilimleri bozulur. Pişirmeye ve ısıya karşı suda eriyen vitaminlere göre daha dayanıklıdırlar.

Dengeli beslenen ve yeteri kadar güneşe maruz bırakılan sağlıklı çocuklara vitamin takviyesi gerekmez. Fakat risk altında olan çocuklarda (prematüre, intrauterin malnütrisyon, adolesan, kronik hastalıklar)  diyete vitamin eklenmesi gerekebilir.

Suda   eriyen    vitaminler

B1   VİTAMİNİ   (TİAMİN)   EKSİKLİĞİ

Tiamin özellikle tahıllı gıdaların kabuklarında bulunur. Kepekli ekmek tiaminden zengindir. Beyez ekmek ise yeterli tiamin içermez.

Tiamin pirüvat ve alfa-ketoglütaratın dekarboksilasyonunu sağlar.

Tiamin eksikliği halinde Krebs döngü-sü yavaşlar ve yeterli ATP sentezlenemez. Başta sinir hücreleri olmak üzere birçok hücrenin fonksiyonları aksar.

Tiamin alfa-keto asitlerin (özelikle dallı zincirli aminoasitler) dekarboksilasyonunda görev alır. Akçaağaç şurubu hastalığının ba-zı formları B1 vitamini tedavisine cevap verir.

Tiamin eksikliği (beriberi) özelikle kabuksuz pirinci temel gıda olarak kulla-nan Uzakdoğu ülkelerinde yaşıyanlar ve yeterli besin almayan alkoliklerde görülür. 

Yaş (kardiyak) Beriberi: Taşikardi, kalp yetersizliği, kardiyomegali, ödem, kaslarda zayıflık olur.

Kuru (nöropatik) Beriberi: polinevrit, parestezi, anestezi, kas yorgun-luğu, kas ağrıları, tendon reflekslerinde azalma yorgunluk, huzursuzluk, iştahsızlık, kabızlık ve uykusuzluk olur.

Ansefalopatik Beriberi (Wernicke-Korsakoff ansefalopatisi): Daha çok alkoliklerde görülür.  Ataksi, men-tal konfüzyon, halüsinasyon ve  konuşma bo-zuklukları (konfabülasyon) vardır.

İnfantil Beriberi:  Daha ağırdır. Huzursuzluk, iştahsızlık, ansefalopati, kusma, dispne, konjestif kalp yetersizliği, ölüm

Tiamin eksikliği en hassas göstergesi eritrositlerdeki transketolaz aktivitesidir (pentoz fosfat yolunun enzimidir). Tiamin pirofosfat verildiğinde enzim aktivitesi artar.

Tedavi: Acil: 50-100 mg İV tiamin, idame: 5-10 mg/gün